Borgbrieven

Bladeren door de borgbrieven van Alem, Driel, Hedel en Zaltbommel of zoek direct op naam.

Aan het verzamelen en scannen van de borgbrieven wordt nog steeds gewerkt en deze toegang zal dus nog vaak worden aangevuld. Tot op heden zijn gegevens en scans van 400 borgbrieven verwerkt uit de jaren tussen 1645 en 1812. Er is gekozen voor de uniforme benaming 'borgbrieven', maar in de praktijk worden er in de Bommelerwaard en elders allerlei benamingen door elkaar gebruikt. Vaak wordt gesproken van 'ontlastbrieven', 'akten van indemniteit' of 'akten van readmissie'. In deze toegang zijn opgenomen ontvangen en (afschriften van) verstrekte borgbrieven uit archieven die berusten in het Streekarchief Bommelerwaard. Ze zijn uitgegeven door burgerlijke overheden, armbesturen, kerkbesturen en in sommige gevallen door particulieren. Gezocht kan worden op de namen van degenen op wiens naam de borgbrieven zijn verstrekt eventueel aangevuld met de plaats van uitgifte en ontvangst.

Borgbrieven zijn verklaringen die bij verhuizingen worden afgegeven door een instantie of particulieren uit de geboorteplaats ten behoeve van de instanties in de plaats van vestiging. Daarin wordt aangegeven dat indien degene(n) die zich elders vestigt/vestigen tot armoede vervalt/vervallen, de plaats van herkomst de lasten van de armenzorg (gedeeltelijk) zal dragen dan wel dat wordt gegarandeerd dat de dan armlastige zich wederom zonder bezwaren in de plaats van herkomst/geboorte mag vestigen. Er bestaan allerlei variaties in de borgbrieven en de gestelde (beperkende) bepalingen. Bijvoorbeeld in het geval van een huwelijk elders wordt soms aangegeven dat de plaats van herkomst van bruid of bruidegom zich slechts gehouden acht om de helft van de kinderen uit een dergelijk huwelijk te ondersteunen bij armlastigheid. Vestiging in een andere plaats was meestal slechts toegestaan na overlegging van een borgbrief. Daarvoor stelde de plaatselijke overheden vaak regels op. In de praktijk worden die regels (verordeningen) vooral in tijden van veel armoede waarbij de armenkassen overvraagd dreigen te worden, vaak herhaald en aangescherpt en de naleving ervan gecontroleerd. Dat impliceert dat in tijden van (relatieve) welvaart de controle nogal eens te wensen overliet. Van bijvoorbeeld zowel Zaltbommel als Driel zijn gevallen bekend van mensen die meerdere malen gemaand worden om (alsnog) een borgbrief over te leggen en van uitzetting uit de plaatsen bij het ingebreke blijven.

Het was gebruikelijk om de borgbrief in te leveren in de plaats van vestiging en die weer op te halen en mee te nemen naar de nieuwe woonplaats bij verhuizing. Indien men de plaats van vestiging niet meer verliet bleef de borgbrief in het archief van een van de plaatselijke instanties. De plaats die een borgbrief uitgaf hield voor zichzelf vaak een afschrift van de brief. Dat deed men los en/of in een register. Vaak treft men dergelijke borgbrieven aan in rechterlijke archieven bij de voluntaire akten (geloftesignaten), maar ze worden ook wel gevonden in allerlei andere rechterlijke protocollen (b.v. dingsignaten) en in dorpsarchieven en kerkelijke archieven. Een van de redenen om deze borgbrieven op de website te publiceren is juist dat ze erg lastig te vinden zijn.

De borgbrieven bieden vaak inzicht in beroepen, gezinssamenstellingen en plaatsen van herkomst van personen. Bij het ontbreken van bevolkingsregisters van vóór de 19e eeuw vormen zij een welkome aanvulling ten behoeve van het genealogisch onderzoek.